Begin dit jaar startte in de Osse polders een project waarin de ammoniakuitstoot van de landbouw met satellietdata in kaart wordt gebracht. Het Agrarisch Collectief Oss (ACO) werkt hierin samen met Caeli, met steun van een subsidie van het ministerie van Landbouw, Voedselvoorziening en Natuur (LVVN). Inmiddels draait het project ruim een half jaar. Tijd om te kijken wat er tot nu toe is , en wat dat betekent voor de rest van de sector.

Waarom dit project startte

De aanleiding was simpel: de bestaande manier om ammoniakuitstoot te bepalen, is voor individuele boerenbedrijven vaak te grofmazig en te weinig feitelijk onderbouwd. ACO-voorzitter Gerrit van Bergen verwoordde het bij de start treffend: je moet weten hoeveel ammoniak je uitstoot en waar die blijft, en de methodes van dat moment waren daarvoor te subjectief. Door satellietwaarnemingen te combineren met metingen op de grond, ontstaat een preciezer beeld van emissies en waar die concentraties uiteindelijk terechtkomen.

Dat sluit direct aan bij de landelijke koers: het kabinet wil het stikstofbeleid sterker baseren op meten en doelsturing, met een grotere rol voor satellietwaarnemingen in het meetnet en voor doelvoorschriften in de vergunningverlening. Betrouwbare, objectieve data is daarvoor een randvoorwaarde.

Doelsturing staat of valt met samenwerking

Wat dit project vooral laat zien, is dat doelsturing niet alleen een technisch vraagstuk is, maar minstens zo zeer een samenwerkingsvraagstuk. Data alleen verandert niets. Maar wel als boeren de metingen kunnen koppelen aan hun eigen bedrijfsvoering, dan wordt duidelijk welke maatregelen daadwerkelijk effect hebben. Dat vraagt om vertrouwen: boeren moeten erop kunnen rekenen dat de data eerlijk, transparant en uitlegbaar is, en dat inzicht wordt gebruikt om ze te ondersteunen bij het behalen van hun doelen, niet alleen om ze te controleren.

In Oss is dat vertrouwen er, mede doordat het initiatief vanuit de boeren zelf komt. ACO werd opgericht door lokale boeren die niet wilden wachten tot de overheid maatregelen zou opleggen. Die eigen regie blijkt een belangrijke voorwaarde voor het slagen van dit soort projecten: waar boeren zelf aan het stuur zitten van hun eigen verduurzaming, ontstaat ruimte om nieuwe meetmethoden serieus te beproeven.

De eerste metingen combineren en toepassing van kunstmatige intelligentie

De metingen combineren satellietwaarnemingen met grondstations, waardoor niet alleen de hoeveelheid uitgestoten ammoniak zichtbaar wordt, maar ook waar die concentraties in het gebied neerslaan. Dat onderscheid is essentieel voor doelsturing: het maakt zichtbaar of een genomen maatregel, zoals aanpassingen in stalsystemen, voerstrategie of bemesting daadwerkelijk doorwerkt in lagere concentraties, in plaats van dat beleid moet vertrouwen op generieke aannames.

Voor gebieden waar de stikstofopgave nog scherper speelt, is dat onderscheid tussen uitstoot en depositie extra relevant. Juist in gebieden met veel piekbelasting en overbelaste natuurgebieden in de directe omgeving kan een preciezer beeld van waar ammoniak neerslaat, het verschil maken tussen generieke maatregelen en gerichte, aantoonbaar effectieve aanpak per bedrijf. En die gebieden zijn er in Nederland.

Dat de behoefte aan dit soort gedetailleerde, gebiedsdekkende data breder leeft dan alleen in Oss, blijkt ook uit de pilot die Caeli sinds deze zomer met de Provincie Zeeland uitvoert. Ook daar ontbreekt een dekkend meetnetwerk voor ammoniak, en ook daar is het uitgangspunt hetzelfde: pas met een feitelijk en gebiedsdekkend beeld kunnen boeren, provincies en gemeenten onderbouwde keuzes maken voor natuurherstel en stikstofreductie.

De komende periode

Het project loopt in totaal ongeveer anderhalf jaar. In de resterende looptijd wordt vooral gekeken of de gemeten effecten van individuele maatregelen voldoende betrouwbaar en reproduceerbaar zijn om ook buiten Oss te kunnen worden toegepast. Zowel de gemeente Oss als het Rijk en LTO Nederland volgt het project nauwlettend, omdat de resultaten mede richting moeten geven aan toekomstig beleid en vergunningverlening. Doelsturing en doelvergunningen in optima forma.

Bent u met uw collectief, coöperatie of provincie bezig met de vraag hoe satellietdata kan bijdragen aan doelsturing? Neem gerust contact op met Martin Smit, martin@caeli.nl of 06-55772285.

Bronnen:

Caeli via ANP Persportaal – “Satellietproject in Oss start met meten ammoniak voor doelsturing” (gepubliceerd 9 februari 2026)

Omroep Brabant – “Boeren in Oss gebruiken satellieten om ammoniak te meten” (gepubliceerd 6 februari 2026)