Wat is stikstof precies?

Stikstof zit overal in de lucht. Het is een voedingsstof voor plantgroei en wordt daarom gebruikt in meststoffen. Echter wordt de huidige hoeveelheid stikstofdioxide en ammoniak (vaak aangeduid als “stikstof”), voornamelijk uitgestoten door landbouw, industrie en verkeer schadelijk voor mens én natuur.

Zodra een plant voldoende stikstof heeft opgenomen, spoelt het restant uit naar het grondwater. Andere voedingsstoffen spoelen mee, waardoor een tekort aan voedingsstoffen ontstaat. Sommige planten groeien hierdoor te hard en andere juist niet meer. Een stikstofoverschot tast de biodiversiteit aan.

Ophef over stikstof

Het stikstofprobleem is niet magisch in 2019 ontstaan. Het speelt al jarenlang. In de jaren 80 was er veel aandacht voor het probleem zure regen die werd veroorzaakt door de stikstofuitstoot. Daarna is de uitstoot sinds 1990 gehalveerd. Ondertussen daalt de uitstoot van stikstofdioxide al dertig jaar, maar sinds 2010 is de afname in de uitstoot van ammoniak gestagneerd. Nog steeds zijn wij in Nederland één van de grootste uitstoters van stikstofdioxide en ammoniak.
In 2015 is daarom het Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) geïntroduceerd. Deze moest uitkomst bieden, maar dat is het zoveelste “geitenpaadje” van onze overheid. Het programma werd voornamelijk gebruikt om toestemming te geven voor activiteiten die stikstof uitstoten. In 2019 kwam de Raad van State dan ook met een uitspraak tegen het PAS. Deze uitspraak zorgde ervoor dat er geen nieuwe vergunningen meer worden uitgegeven voor het bouwen van woningen, wegverbredingen en de aanleg van nieuwe stallen.

Aanpak stikstofprobleem

Om de natuur te beschermen en om PAS-melders een vergunning te geven moet de stikstof uitstoot in Nederland drastisch inkrimpen. Op 5 oktober is er een rapport gepubliceerd door Johan Remkes met een advies hoe Nederland de komende jaren de stikstofdoelen kan bereiken. Hierin wordt gezegd dat piekbelasters hun uitstoot moeten minimaliseren. Dit zijn bedrijven en organisaties die een hoge stikstofdepositie veroorzaken op de Natura-2000 gebieden. Maar wie deze piekbelasters precies zijn en wat de volgende stap is heeft het kabinet nog niet duidelijk gemaakt.

Satellietdata

Bij Caeli weten wij wat er speelt in de stikstofcrisis. Wij vinden het belangrijk dat iedereen weet waar ze aan toe zijn. Wij baseren de keuzes op basis van onafhankelijke data. Door middel van satellietdata, gecombineerd met onze algoritmes en toepassing van artificial intelligence bieden wij data en inzicht. Uitstoot en concentratie is essentieel om inzicht te krijgen in de piekbelasters in Nederland.

De eerste stap is gemaakt: De weg naar de juiste lijst met piekbelasters

Om piekbelasters te kunnen bepalen is het belangrijk om integraal naar stikstofdioxide en ammoniak te kijken. Het is belangrijk om te kijken naar emissie – waar komt het vandaan. Daarnaast moet er ook gekeken worden naar de concentratie -waar bevindt het zich en waar gaat het naar toe? Alleen door meetdata van de bron mee te nemen zijn piekbelasters op een goede manier te bepalen. Zoals Johan Remkes, in zijn rapport “Wat kan wel” heeft aangegeven is het van belang om niet alleen depositie waardes te hanteren. Emissies zijn essentieel.

Hieronder bespreken we vijf overwegingen om mee te nemen in het meten van stikstofdioxide en ammoniak.

1: Landoppervlakte

Vijf maanden terug heeft het ministerie aangegeven dat in een range van 1 kilometer rondom Natura 2000 gebieden geen stikstof uitstotende activiteiten meer mogen plaatsvinden. Dat betekent dat op ca. 9000 km² van de 33.000 km² van Nederland geen NH₃ en NO₂ meer mag worden uitgestoten. Door deze gebieden te definiëren en de locaties van de bedrijven eraan te koppelen zijn de eerste piekbelasters te bepalen

piekbelasters range van 1 km om natura 2000 gebieden

2: Top 100 lijsten

De grootste uitstoters zijn te bepalen aan de hand van metingen gecombineerd met de emissieregistratie. Een grote uitstoter is per definitie een piekbelaster. Het stikstofoverschot tast de biodiversiteit aan van natuurgebieden. Vaak zijn dit Natura-2000 gebieden, maar er wordt ook andere natuur aangetast. Er zijn twee Top100 lijsten, van zowel NO₂ als NH₃ . Deze kunnen als basis dienen om te bepalen wie de grootste uitstoters zijn.

Op 1 november 2022 is bekend geworden dat de door het RIVM vastgestelde lijsten grote rekenfouten bevatten. Hiermee is het dus nog duidelijker geworden dat meetdata toegepast moet worden. Caeli maakt geen gebruik van enkele rekenmethode van het RIVM.

3: Verkeer in Nederland

Een hele grote NO₂ (piek) belaster is het verkeer. Alle personenauto’s in Nederland rijden ca 100 miljard kilometer. 80% daarvan zijn benzine auto’s, 11% dieselauto’s. Een benzineauto stoot gemiddeld 21 gram NO₂ uit. Een dieselauto 365 gram. Dat betekent benzineauto’s in Nederland ca 1,7.miljoen ton NO₂ uitstoten en dieselauto’s in Nederland ca.4 miljoen ton NO₂ uitstoten.

In onze ranking van steden is het verkeer een hele belangrijke bron. Grote uitstoters als Tata Steel, Schiphol en Dow Chemical lijken daardoor weg te vallen. Echter zijn deze grote uitstoters zeer goed zichtbaar bij het inzoomen op hun locaties.

4: Weer – en winddata

Het is belangrijk rekening te houden met de weersinvloeden. Uitstoot van zowel NO₂ als NH₃ verspreid zich in het gebied waar het ontstaat. Door windrichting, windsnelheid, luchtvochtigheid en temperatuur mee te nemen in algoritmes is het mogelijk om te bepalen vanuit welke kant de emissie is ontstaan. Bovendien is zeer goed te bepalen, op dag, maand -en jaarniveau welke gebieden het meest belast worden. In de satellietdata die wij toepassen worden weersinvloeden meegenomen

piekbelasters invloed van weer op verspreiding van uitstoot

5: Realtime satellietdata

Op basis van satellietdata zijn de gemeentes en provincies met de grootste concentraties NO₂ en NH₃ te bepalen. Deze ranking is jaarlijks te bepalen en daarna per maand te monitoren door maandelijkse satellietdata. Door de ruwe satellietdata te combineren met algoritmes waardoor op leefniveau emissies en concentraties inzichtelijk te maken zijn, zijn gebieden in kaart te brengen. En daarmee worden de beleidskeuzes op basis van de juiste meetdata gemaakt.
De ranking per gemeente is op deze pagina te vinden. Per provincie en gemeente zijn de grootste uitstoters te bepalen. Algoritmes zorgen voor waardes van zowel NO₂ als NH₃ op leefniveau.

Meest vervuilde gemeenten van Nederland: Stikstofdioxide 2021

RankGemeente

NO₂ concentratie

1Vlaardingen

116,98 μmol/m²

2Schiedam

115,01 μmol/m²

3Maassluis

113,56 μmol/m²

4Rotterdam

109,18 μmol/m²

5Albrandswaard

107,44 μmol/m²

6Lansingerland

105,80 μmol/m²

7Westland

104,84 μmol/m²

8Midden-Delfland

104,39 μmol/m²

9Barendrecht

103,49 μmol/m²

10Capelle aan den IJssel

102,73 μmol/m²

11Brielle

101,44 μmol/m²

12Ridderkerk

100,68 μmol/m²

13Zwijndrecht

100,19 μmol/m²

14Venlo

100,17 μmol/m²

15Nissewaard

99,19 μmol/m²

16Delft

98,52 μmol/m²

17Pijnacker-Nootdorp

98,36 μmol/m²

18Krimpen aan den IJssel

98,01 μmol/m²

19Woensdrecht

97,71 μmol/m²

20Hulst

97,40 μmol/m²

Meest vervuilde gemeenten van Nederland: Ammoniak 2021

RankGemeente

NH₃ concentratie

1Deurne

132,30 μmol/m²

2Asten

129,04 μmol/m²

3Venray

127,90 μmol/m²

4Boekel

127,02 μmol/m²

5Nederweert

126,26 μmol/m²

6Someren

125,48 μmol/m²

7Reusel-De Mierden

125,27 μmol/m²

8Hilvarenbeek

123,69 μmol/m²

9Gemert-Bakel

123,123 μmol/m²

10Sint Anthonis

121,82 μmol/m²

11Meierijstad

121,37 μmol/m²

12Horst aan de Maas

121,05 μmol/m²

13Renswoude

120,54 μmol/m²

14Bladel

120,40 μmol/m²

15Oirschot

119,95 μmol/m²

16Eersel

119,85 μmol/m²

17Boxmeer

119,27 μmol/m²

18Scherpenzeel

119,19 μmol/m²

19Leerbeek

118,76 μmol/m²

20Bernheze

118,43 μmol/m²

RankGemeente

NH₃ concentratie

1Deurne

132,30 μmol/m²

2Asten

129,04 μmol/m²

3Venray

127,90 μmol/m²

4Boekel

127,02 μmol/m²

5Nederweert

126,26 μmol/m²

6Someren

125,48 μmol/m²

7Reusel-De Mierden

125,27 μmol/m²

8Hilvarenbeek

123,69 μmol/m²

9Gemert-Bakel

123,123 μmol/m²

10Sint Anthonis

121,82 μmol/m²

11Meierijstad

121,37 μmol/m²

12Horst aan de Maas

121,05 μmol/m²

13Renswoude

120,54 μmol/m²

14Bladel

120,40 μmol/m²

15Oirschot

119,95 μmol/m²

16Eersel

119,85 μmol/m²

17Boxmeer

119,27 μmol/m²

18Scherpenzeel

119,19 μmol/m²

19Leerbeek

118,76 μmol/m²

20Bernheze

118,43 μmol/m²